Luật hỏi ngã

Email In PDF.
Tôi chợt nhớ lại một bài thơ, một thầy giáo hồi cấp một dạy cho tôi. Tới giờ, bài thơ tôi còn nhớ, nhưng tôi quên các luật ngôn ngữ trong bài thơ mà thầy tôi đã gởi gắm:
" Chị Huyền đội nặng ngã đau
Anh Ngang sắc hỏi chị đau chỗ nào".
1. Luật bằng: huyền-nặng-ngã
2. Luật trắc:  ngang-sắc-hỏi
mà bài viết dưới đây đề cập tới...

LUẬT HỎI NGÃ

  
Văn hóa Việt Nam của chúng ta vô cùng phong phú.
Một trong những nguồn phong phú vô ngàn mà trên thế giới không ai có, đó là ý nghĩa về dấu hỏi ngã. Thật thế, dấu hỏi ngã trong tiếng Việt đóng một vai trò quan trọng.
Viết sai dấu hỏi ngã sẽ làm đảo ngược và có khi vô cùng tai hại cho văn chương và văn hóa Việt Nam. 
 
Chúng tôi xin đơn cử một vài trường hợp như sau:
 
Danh từ nhân sĩ, chữ sĩ phải được viết bằng dấu ngã để mô tả một vị chính khách có kiến thức văn hóa chính trị..., nhưng nếu vô tình chúng ta viết nhân sỉ, chữ sỉ với dấu hỏi thì ý nghĩa của danh từ nhân sĩ sẽ bị đảo ngược lại, vì chữ sĩ với dấu hỏi có nghĩa là nhục sĩ và như vậy sẽ bị trái nghĩa hoàn toàn.
 Một chữ thông thường khác như là hai chữ sửa chữa, nếu bỏ đi dấu hỏi ngã sẽ có nhiều ý khác nhau: sửa chữa (sửa dấu hỏi, chữa dấu ngã) tức là chúng ta sửa lại một cái gì bị hư hỏng, thí dụ sửa chữa xe hơi. Nhưng nếu cho dấu ngã vào thành chữ sữa và dấu hỏi trên chữ chửa tức có nghĩa là sữa của những người đàn bà có thai nghén."Sữa chửa "
 
Người sai lỗi nhiều nhất về viết sai dấu hỏi ngã là người miền Nam và Trung
(người viết bài này là người miền Trung).
 May mắn nhất là người thuộc miền Bắc khi sinh ra là nói và viết dấu hỏi ngã không cần phải suy nghĩ gì cả.
Nhưng khốn nỗi có khi hỏi họ tại sao chữ này viết dấu hỏi chữ kia lại đánh dấu ngã thì họ lại không cắt nghĩa được mà chỉ nở một nụ cười trên môi... 
 
Bài viết này nhằm mục đích đóng góp một vài qui luật về dấu hỏi ngã của tiếng mẹ đẻ Việt Nam chúng ta. 
 
Dấu hỏi ngã được căn cứ vào ba qui luật căn bản: Luật bằng trắc, chữ Hán Việt và các qui luật ngoại lệ. 
 
A. LUẬT BẰNG TRẮC 
 
Qui luật bằng trắc phải được hiểu theo 3 qui ước sau. 
 
1. Luật lập láy 
 
Danh từ lập láy tức là một chữ có nghĩa nhưng chữ ghép đi theo chữ kia không có nghĩa gì cả. Thí dụ: vui vẻ, chữ vui có nghĩa mà chữ vẻ lại không nghĩa, chữ mạnh mẽ, chữ mạnh có nghĩa nhưng chữ mẽ lại không hề mang một ý nghĩa nào hết, hoặc chữ lặng lẽ, vẻ vang... 
 
2. Luật trắc 
 
Không dấu và dấu sắc đi theo với danh từ lập láy thì chữ đó viết bằng dấu hỏi
(ngang sắc hỏi). 
 
Thí dụ: 
 
Hớn hở: chữ hớn có dấu sắc, thì chữ hở phải là dấu hỏi. 
Vui vẻ: chữ vui không dấu, thì chữ vẻ đương nhiên phải dấu hỏi. 
Hỏi han: chữ han không dấu, như thế chữ hỏi phải có dấu hỏi. 
Vớ vẩn: chữ vớ là dấu sắc thì chữ vẩn phải có dấu hỏi. 
Tương tự như mắng mỏ, ngớ ngẩn, hở hang, ... 
 
3. Luật bằng 
 
Dấu huyền và dấu nặng đi theo một danh từ lập láy thì được viết bằng dấu ngã
(huyền nặng ngã). 
 
Thí dụ: 
 
Sẵn sàng: chữ sàng có dấu huyền thì chữ sẵn phải là dấu ngã. 
Ngỡ ngàng: chữ ngàng với dấu huyền thì chữ ngỡ phải để dấu ngã. 
Mạnh mẽ: chữ mãnh có dấu nặng, do đó chữ mẽ phải viết dấu ngã. 
Tương tự như các trường hợp lặng lẽ, vững vàng,... 
 
B. CHỮ HÁN VIỆT 
 
Văn chương Việt Nam sử dụng rất nhiều từ Hán Việt, chúng ta hay quen dùng hằng ngày nên cứ xem như là tiếng Việt hoàn toàn. Thí dụ như các chữ thành kiến, lữ hành, lãng du, viễn xứ, ... tất cả đều do chữ Hán mà ra. 
 
Đối với chữ Hán Việt được sử dụng trong văn chương Việt Nam, luật về đánh dấu hỏi ngã được qui định như sau: 
 
Tất cả những chữ Hán Việt nào bắt đầu bằng các chữ D, L, V, M và N đều viết bằng dấu ngã, các chữ Hán Việt khác không bắt đầu bằng năm mẫu tự này sẽ được viết bằng dấu hỏi. 
 
Thí dụ: 
 
Dĩ vãng: hai chữ này phải viết dấu ngã vì dĩ vãng không những là hán tự mà còn bắt đầu bằng chữ D và V. 

Vĩ đại: vĩ có dấu ngã vì chữ vĩ bắt đầu với mẫu tự V. 
Ngẫu nhiên: chữ ngẫu dấu ngã vì áp dụng qui luật Hán Việt nói trên. 
Lẽ phải: lẽ dấu ngã vì chữ L, phải dấu hỏi vì có chữ P. 
Tư tưởng: chữ tưởng phải viết dấu hỏi vì vần T đứng đầu. 
 
Tương tự như: lữ hành, vĩnh viễn,... 
 
Để thể nhớ luật Hán tự dễ dàng, chúng tôi đặt một câu châm ngôn như thế này: 

"Dân Là Vận Mệnh Nước" 
 
để dễ nhớ mỗi khi muốn sử dụng qui luật Hán tự nói trên. 
 
C. CÁC QUI ƯỚC KHÁC 
 
1. Trạng từ  
 
Các chữ về trạng từ thường viết bằng dấu ngã. 

Thí dụ: 
 
Thôi thế cũng được. Trạng từ cũng viết với dấu ngã. 
Xin anh đừng trách em nữa. Trạng tự nữa viết với dấu ngã. 
Chắc anh đã mệt lắm rồi. Trạng từ đã viết với dấu ngã. 
 
2. Tên họ cá nhân và quốc gia 
 
Các họ của mỗi người và tên của một quốc gia thường được viết bằng dấu ngã. 
 
Thí dụ: 
 
Đỗ đình Tuân, Lữ đình Thông, Nguyễn ngọc Yến... 
Các chữ Đỗ, Lữ, Nguyễn đều viết bằng dấu ngã vì đây là danh xưng họ hàng. 
 
Nước Mỹ, A phú Hãn,... 
Các chữ Mỹ và Hãn phải viết bằng dấu ngã vì đây là tên của một quốc gia. 

3. Thừa trừ 
 
Một qui ước thừa trừ ta có thể dùng là đoán nghĩa để áp dụng theo luật lập láy và bằng trắc nói trên. 
 
Thí dụ: 
 
Anh bỏ em đi lẻ một mình. Chữ lẻ viết dấu hỏi vì từ chữ lẻ loi mà ra, chữ loi không dấu nên chữ lẻ viết với dấu hỏi. 
 
Anh này trông thật khỏe mạnh, chữ khỏe ở đây có dấu hỏi vì do từ khỏe khoắn mà ra, khoắn dấu sắc thì khỏe phải dấu hỏi. 
 
chinh ta 
 
D. KẾT LUẬN 
 
Văn chương là linh hồn của nền văn hóa, viết sai dấu hỏi ngã có thể làm sai lạc cả câu văn, đó là chưa kể đến nhiều sự hiểu lầm tai hại cho chính mình và người khác cũng như các việc trọng đại.
 Không gì khó chịu cho bằng khi đọc một cuốn truyện hay nhưng dấu hỏi ngã không được chỉnh tề. 
 
Một ký giả người miền Nam trong câu chuyện thân mật tại một quán phở thuộc vùng thủ đô Hoa Thịnh Đốn đã thành thật công nhận điều thiếu sót và tầm quan trọng của dấu hỏi ngã trong văn chương Việt Nam.
Và cũng chính vị ký giả lão thành nói trên đã khuyến khích chúng tôi viết bài này trong mục đích làm sống lại sự phong phú của nền văn chương, văn hóa Việt Nam chúng ta, nhất là đối với những thế hệ trẻ hiện đang lưu lạc trên xứ người. 
 
tác giả: CAO CHÁNH CƯƠNG 
Lời dẫn : Thế Hải 
 
Bình luận (5)
  • Xuân Vinh  - Có chút thắc mắc
    avatar

    "Tất cả những chữ Hán Việt nào bắt đầu bằng các chữ D, L, V, M và N đều viết bằng dấu ngã, các chữ Hán Việt khác không bắt đầu bằng năm mẫu tự này sẽ được viết bằng dấu hỏi.".
    -
    Điều này không hẳn đúng. Tôi lấy ví dụ cho từ "viển vông". Viển vông - với chữ "viển" là dấu hỏi chứ không phải dấu ngã vì bắt đầu bằng chữ V.
    -
    http://tratu.soha.vn/dict/vn_vn/Vi%E1%BB%83n_v%C3%B4ng

  • BanWebsite

    Cám ơn anh Xuân Vinh đã đưa ra được ý phản biện rất hay. Đây là một diễn đàn mở, vì vậy chúng tôi rất hoan nghênh được đón nhận thêm nhiều ý kiến khác của các ACE, nhằm giúp cho đề tài trở nên sinh động hơn.

    Chắc chắn tác giả cũng rất vui khi nhận được những ví dụ cho trường hợp ngoại lệ này nhằm hoàn thiện hơn về công trình nghiên cứu của mình.

    Xin cám ơn

    Ban Website

  • The Hai

    Sau khi anh Xuân Vinh tìm thấy từ “viển vông” không đi theo quy luật của từ Hán–Việt theo như nghiên cứu của tác giả Cao Chánh Cương đối với các từ Hán-Việt bắt đầu bằng D,L,V,M,N, tôi tìm thấy vài từ nữa xin ghi ra để ACE mình cùng tham khảo. Đó là các từ: vỉa hè, vẩn đục, vẩn vơ, đều viết bằng dấu hỏi.

    Bán tín, bán nghi, hôm nọ có dịp vào Hội sách, vào đúng gian hàng của NXB Từ điển bách khoa, với đủ loại từ điển. Tôi mượn ngay cuốn từ điển Hán-Việt thuộc vào hạng dày nhất ở đây để tra thử các từ tôi thắc mắc. Thật bất ngờ, tất cả những từ mà tôi nghi vấn, ngay cả từ viển vông, cũng đều không có trong cuốn từ điển này. Các từ bặt đầu bằng chữ V đều là dấu ngã! Cuốn từ điển mà tôi tham khảo dày gần cả gang tay, tới gần 2.800 trang lận!

    Vậy phải chăng tất cả những từ nêu trên đều không phải là từ Hán-Việt ??

  • Vu Trung Kien

    Bạn The Hai đã tự trả lời cho chính câu hỏi của mình.

    Trong Tiếng Việt có 2 loại từ rất dễ lẫn lộn: Một là từ Hán - Việt; hai là từ Việt gốc Hán. Cần phân biệt được 2 loại từ đó. Điều này đã bị xem thường đến mức hiện nay nhiều giáo viên dạy Văn cũng không phân biệt được chuẩn.

    Quy tắc hỏi ngã còn hay bị " vi phạm " theo cách phát âm vùng miền. Như người Nam Bộ rất khó phát âm dấu " ngã " cho chuẩn. Nên có tình trạng " đọc sao viết vậy "

    VTK

  • sieudo

    Đúng là bạn TheHai đã tự trả lời cho mình rồi đó. Các từ vỉa hè, vẩn vơ không phải là từ Hán Việt. Dĩ nhiên quy tắc DLVMN cũng có những luật trừ nhưng phải cẩn thận phân định một từ nào đó có phải là Hán Việt hay không trước khi áp dụng luật này. Từ Viển Vông theo tôi phải là viễn vông (dấu ngã) mới đúng vì viễn (Hán Việt) có nghĩa là xa. Viễn vông có nghĩa là xa vời quá.

Mời bạn đăng nhập để viết bình luận
Lần cập nhật cuối ( Thứ hai, 26 Tháng 3 2012 10:04 )  
free counters

Hiện có 7 khách Trực tuyến